Spaanse tegenaanval van 1572

De aanleiding voor de Spaanse tegenaanval was de snelle groei van de Opstand na de inname van Den Briel op 1 april 1572. Verschillende steden in Holland, Zeeland en andere gewesten kozen vervolgens geheel of gedeeltelijk de zijde van Willem van Oranje. Voor Filips II en zijn bestuurders betekende dit niet alleen een militair verlies, maar ook een bedreiging van het koninklijke gezag, de belastinginkomsten en de bestaande machtsorde. De Spaanse regering besloot daarom de opstandige gebieden systematisch terug te veroveren. De tegenaanval bestond niet uit één veldslag, maar uit een reeks militaire operaties. Koninklijke troepen, onder bevel van onder anderen Don Fadrique, de zoon van de hertog van Alva, trokken naar strategisch belangrijke steden. Mechelen werd in oktober 1572 geplunderd. Zutphen werd op 16 november door Spaanse troepen ingenomen en zwaar gestraft. Op 1 december volgde de inname van Naarden, waarbij een groot deel van de bevolking werd vermoord. Ook andere steden kregen te maken met belegering, dreiging en repressie. Canon van Nederland over Zutphen, Rijksmuseum over Mechelen, Rijksmuseum over Naarden De gevolgen waren ingrijpend. De koninklijke macht werd in meerdere steden tijdelijk hersteld en de Spaanse bestraffingen moesten andere plaatsen afschrikken om zich bij de Opstand aan te sluiten. Tegelijkertijd maakten plunderingen, executies en geweld tegen burgers een verzoening steeds moeilijker. De tegenaanval vertraagde de uitbreiding van de Opstand, maar vernietigde haar niet. Holland en Zeeland bleven belangrijke steunpunten, waarna de strijd zich verder verplaatste naar onder andere Haarlem en Leiden.