Delft

In 1572 koos Delft de zijde van Willem van Oranje en de opstandige gewesten. De ommuurde stad was veiliger dan het niet-ommuurde Den Haag en werd daarom een belangrijke verblijfplaats voor Oranje. In het voormalige Sint-Agathaklooster vond zijn hofhouding onderdak; het gebouw kreeg de naam Prinsenhof. Vanuit Delft werden politieke besluiten voorbereid en de strijd tegen Filips II gecoördineerd. Bestuur, geloof en oorlog kwamen hier dicht bij elkaar. De aanwezigheid van Oranje gaf Delft een nieuwe politieke betekenis. Rond het Prinsenhof kwamen bestuurders, raadgevers, familieleden en bezoekers samen. De stad bleef een Hollandse stad van grachten, bruggen, kerken en verdedigingswerken, maar droeg de spanning van een onbesliste oorlog. Nadat Filips II Oranje in 1580 vogelvrij had verklaard, bereikte de dreiging op 10 juli 1584 het hart van Delft. Balthasar Gerards drong het Prinsenhof binnen en schoot Oranje kort na het middageten neer. De moord maakte Delft tot een blijvende herinneringsplaats. Willem van Oranje werd begraven in de Nieuwe Kerk, omdat Breda in Spaanse handen was. Daarna verschoof de politieke leiding van de Opstand geleidelijk naar andere bestuurders en militaire leiders, en verloor Delft zijn functie als tijdelijk bestuurscentrum. Het Prinsenhof bleef verbonden met zowel de leiding van het verzet als het gewelddadige einde van Oranje. De stad kreeg daardoor een dubbele betekenis: zij was een centrum van politiek handelen én de plaats waar de leider van de Opstand werd verloren. Die combinatie maakte Delft tot een van de meest geladen locaties in de geschiedenis van de Nederlandse Opstand.