Moord op Willem van Oranje

In 1580 verklaarde Filips II Willem van Oranje vogelvrij en stelde hij een beloning voor zijn dood in het vooruitzicht. Willem bleef echter een centrale leider van de opstandige gewesten. Vanuit Delft, waar hij in het voormalige Sint-Agathaklooster — het Prinsenhof — verbleef, werkte hij met bestuurders en raadgevers aan het verzet. De ommuurde stad bood bescherming, maar geen zekerheid tegen een aanslag van binnenuit. Op 10 juli 1584 drong de jonge Balthasar Gerards het Prinsenhof binnen. Hij gebruikte volgens de bronnen de schuilnaam François Guyon en een vermomming die hem toegang tot de omgeving van de prins gaf. Met twee pistolen wachtte hij in het gebouw. Toen Willem na het middageten passeerde, schoot Gerards hem van dichtbij neer. Willem raakte dodelijk gewond; Gerards werd kort daarna gegrepen. Het was geen veldslag, maar een gerichte politieke aanslag in het hart van het bestuur van de Opstand. De dood van Willem veroorzaakte grote onzekerheid in de opstandige gewesten. Zijn politieke gezag kon niet direct door één persoon worden overgenomen. De Staten moesten meer verantwoordelijkheid dragen, terwijl Maurits van Nassau en andere militaire leiders geleidelijk belangrijker werden. Willem werd begraven in de Nieuwe Kerk in Delft, omdat Breda in Spaanse handen was. De moord beëindigde de Opstand niet, maar veranderde haar leiding en gaf Delft een blijvende plaats in de herinnering aan de strijd om zelfstandigheid.