Geboorte van de Republiek

De vorming van de Republiek was geen gebeurtenis met één officiële stichtingsdatum. De Unie van Utrecht uit 1579 bracht een aantal gewesten militair en politiek bij elkaar; met het Plakkaat van Verlatinghe van 1581 verklaarden de Staten-Generaal dat Filips II zijn heerschappij had verspeeld. Toch zochten de opstandelingen nog lange tijd naar een nieuwe vorst. François van Anjou mislukte, Elizabeth I van Engeland weigerde de soevereiniteit en de bestuurlijke rol van Leicester liep vast op de autonomie van de gewesten. Nadat Leicester was vertrokken, namen de Staten de bevoegdheden en de politieke verantwoordelijkheid verder zelf in handen. In 1588 werd Maurits van Nassau door de Staten-Generaal benoemd tot admiraal-generaal van de Unie en groeide hij uit tot de militaire leider van de opstandige gewesten. Johan van Oldenbarnevelt versterkte intussen de politieke organisatie van Holland en de samenwerking tussen de gewesten. Daarmee kwam er geen nieuwe buitenlandse landsheer, maar een bestuur dat steunde op de Staten en hun onderlinge overleg. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was daarmee nog geen moderne eenheidsstaat of democratie. Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland en Groningen behielden hun eigen instellingen en belangen, terwijl besluiten op het niveau van de Staten-Generaal afhankelijk bleven van samenwerking. De ‘geboorte’ van de Republiek is daarom vooral een historische aanduiding voor een geleidelijk proces: vanaf 1588 functioneerden de zeven gewesten zonder vorst en bouwden zij een eigen staatsbestel op. Internationale erkenning volgde pas bij de Vrede van Münster in 1648.