Vogelvrijverklaring van Willem van Oranje

Willem van Oranje was in de jaren vóór 1580 uitgegroeid tot de belangrijkste leider van het verzet tegen het Habsburgse gezag. Filips II beschouwde de Opstand niet als een legitiem politiek conflict, maar als verraad tegen zijn koninklijke macht. De groeiende samenwerking tussen de opstandige gewesten en de blijvende militaire strijd maakten Willem in de ogen van de koning tot een uitzonderlijk gevaarlijke tegenstander. Op 15 maart 1580 deed Filips II Willem van Oranje officieel in de ban. Hij werd uit de koninklijke bescherming geplaatst en als vijand van de koning en de Nederlanden voorgesteld. De verklaring bevatte zware beschuldigingen en gaf anderen ruimte om Willem aan te vallen. Wie hem zou doden, kon rekenen op een grote beloning, kwijtschelding van misdrijven en verheffing in de adelstand. Willem reageerde met zijn Apologie, waarin hij zich verdedigde en het optreden van Filips II als tiranniek voorstelde. De vogelvrijverklaring maakte duidelijk dat de strijd niet langer alleen om bestuur en geloof ging, maar ook om de legitimiteit en het voortbestaan van de leiders van de Opstand. De verklaring vormde bovendien de politieke achtergrond van latere aanslagen op Willem.