Filips II sloeg terug

De aanleiding was de groeiende zelfstandigheid van de noordelijke gewesten en de rol van Willem van Oranje daarin. Filips II beschouwde Willem als een aanstichter van opstand, ongehoorzaamheid en aantasting van het vorstelijke gezag. In de koninklijke voorstelling was de strijd geen legitieme verdediging van privileges, maar verraad aan de wettige vorst. In 1580 werd een ban tegen Willem van Oranje afgekondigd. Hij werd buiten de bescherming van de koning geplaatst en zijn tegenstanders kregen een politieke en juridische rechtvaardiging om hem te vervolgen. Willem en de Staten van de opstandige gewesten reageerden met een verdediging van zijn handelen en van het recht van de gewesten om zich tegen tiranniek bestuur te verzetten. De maatregel raakte daardoor ook de bredere discussie over gehoorzaamheid. De vogelvrijverklaring had niet het gewenste onmiddellijke effect. Willem bleef een centrale figuur in de Opstand en de noordelijke gewesten zetten hun samenwerking voort. De ban droeg bovendien bij aan de verharding van het conflict: persoonlijke verzoening werd moeilijker en politieke argumenten werden scherper. Historisch belang ligt in de overgang van militaire strijd naar een open strijd over legitimiteit, vorstelijk gezag en het recht op weerstand.