Antwerpen

Antwerpen lag in het hertogdom Brabant, binnen de Habsburgse Nederlanden, en groeide in de zestiende eeuw uit tot een internationaal handelscentrum. De verbinding met de Schelde maakte de stad belangrijk voor scheepvaart, markten en financiële netwerken. Ook drukkers, kooplieden en reizigers droegen bij aan de verspreiding van nieuwe religieuze en politieke ideeën. Daardoor kwamen stedelijke belangen, sociale spanningen en het gezag van Filips II in Antwerpen zichtbaar met elkaar in botsing. Tijdens de Opstand veranderde Antwerpen meermaals van politieke en militaire positie. Hervormingsgezinde burgers, stedelijke bestuurders, aanhangers van Filips II en buitenlandse soldaten beïnvloedden de gebeurtenissen. In november 1576 werd de stad getroffen door de Spaanse Furie. Muitende Spaanse troepen plunderden Antwerpen en richtten grote verwoestingen aan. Het geweld versterkte de afkeer tegen de Spaanse militaire aanwezigheid en droeg bij aan de samenwerking tussen gewesten die uitmondde in de Pacificatie van Gent. De strijd om Antwerpen eindigde voorlopig met het beleg van 1584–1585. Alexander Farnese, hertog van Parma, liet de stad omsingelen en blokkeerde de Schelde. Na een langdurige belegering viel Antwerpen in 1585 opnieuw in handen van Filips II. De val van Antwerpen werd een keerpunt in de Opstand: de politieke scheiding tussen de noordelijke en zuidelijke gewesten werd duidelijker. Door de blokkade van de Schelde verloor Antwerpen bovendien een deel van zijn internationale handelspositie, terwijl Amsterdam steeds belangrijker werd.