Antwerpen veranderde in een nachtmerrie

De aanleiding was de muiterij van Spaanse soldaten die door achterstallige soldij en langdurige oorlogvoering hun bevelhebbers niet meer gehoorzaamden. Antwerpen was economisch belangrijk, dichtbevolkt en militair kwetsbaar. De stad droeg de lasten van de oorlog, terwijl de verdediging en de betaling van troepen onvoldoende waren georganiseerd. Voor de muiters bood Antwerpen bovendien de mogelijkheid om buit te verwerven. Op 4 november 1576 brak het geweld uit. Spaanse soldaten namen delen van de stad in, plunderden huizen en pakhuizen en stichtten brand. Gedurende ongeveer drie dagen werden inwoners gedood, mishandeld of verdreven. De stad raakte zwaar beschadigd en verloor veel goederen. De gebeurtenissen troffen niet alleen één bevolkingsgroep; de Spaanse Furie was een brede stedelijke ramp, al verschilde de ervaring per wijk en gemeenschap. De gevolgen reikten verder dan Antwerpen. De Furie maakte duidelijk dat het koninklijke leger niet langer als betrouwbare bewaker van de orde gold. Gewesten die religieus en politiek verdeeld waren, vonden elkaar in de afwijzing van de Spaanse troepen. Dit droeg bij aan de Pacificatie van Gent. Historisch is de Spaanse Furie daarom een keerpunt: militair geweld van het koninklijke leger versnelde juist de samenwerking tegen de koning.