De Nederlanden kwamen dichter bij elkaar

De aanleiding was de combinatie van de Spaanse Furie, de muiterijen en de voortdurende aanwezigheid van koninklijke soldaten. Zowel katholieke als protestantse gewesten hadden reden om de militaire druk en de aantasting van stedelijke privileges af te wijzen. De Staten-Generaal en vertegenwoordigers van verschillende gewesten probeerden daarom afspraken te maken zonder alle religieuze verschillen meteen op te lossen. De Pacificatie van Gent van 1576 vormde het belangrijkste resultaat van die onderhandelingen. De gewesten spraken onder meer over het vertrek van Spaanse troepen, het herstel van plaatselijke rechten en samenwerking tegen verdere militaire onderdrukking. De precieze belangen bleven uiteenlopen: in sommige gebieden woog de verdediging van het katholicisme zwaar, terwijl in Holland en Zeeland protestantse bestuurders meer ruimte opeisten. De samenwerking had daardoor grenzen. Er ontstond geen stabiele, centraal bestuurde staat en de godsdienstkwestie bleef onopgelost. Toch was de Pacificatie historisch belangrijk omdat gewesten leerden handelen in een gezamenlijke vergadering en een gemeenschappelijke vijand benoemden. De gebeurtenis vormde een tijdelijk brugmoment tussen de eerste stedelijke opstanden en de latere scheuring tussen noord en zuid.