Het verzet groeide op zee

De Watergeuzen kwamen voort uit de groepen die na de repressie en de mislukte veldtochten van 1568 naar het buitenland waren uitgeweken. Onder hen bevonden zich zeelieden, kooplieden, edelen en religieuze vluchtelingen. Zij hadden verschillende belangen, maar deelden hun vijandschap tegenover het Spaanse bestuur. Sommigen beschikten over een vergunning van Willem van Oranje om schepen van de tegenstander aan te vallen; anderen handelden meer zelfstandig. Vanuit havens in Engeland, Frankrijk en het Duitse kustgebied voeren de Watergeuzen op de Noordzee en langs de kust van de Nederlanden. Zij onderschepten schepen, namen goederen in beslag en zochten plaatsen waar zij voedsel, informatie en nieuwe bemanningsleden konden verkrijgen. De beweging was daardoor tegelijk militair, economisch en politiek. Het was niet één vloot met een volledig centraal bevel, maar een netwerk van kapiteins en groepen. De gevolgen werden in 1572 zichtbaar. De Watergeuzen konden een stad als Den Briel innemen en daar een blijvend steunpunt creëren. Dat veranderde de schaal van de Opstand: het verzet kreeg toegang tot grondgebied, stedelijke middelen en belastinginkomsten. De opkomst van dit zeegeuzenverzet was daarom een belangrijke voorwaarde voor de uitbreiding van de Opstand, maar moet niet worden verward met een al bestaande Nederlandse staat of nationale marine.