Hoop keerde terug

De aanleiding voor de hernieuwde hoop lag in de toestand van de Opstand vóór 1574. Haarlem was gevallen, steden waren uitgeput en Spaanse bevelhebbers leken het militaire initiatief te behouden. Het Ontzet van Leiden draaide die verwachting om. De betrokken partijen waren de verdedigers van de stad, de Watergeuzen, de Staten van Holland en de Spaanse belegeraars. De overwinning kwam tot stand door meerdere middelen tegelijk. Leiden hield binnen de muren stand, terwijl buiten de stad dijken werden doorgestoken en een geuzenvloot gereedstond. Toen het water de Spaanse stellingen bedreigde, trokken de belegeraars zich terug. Het verloop maakte duidelijk dat de Opstand niet alleen op het slagveld werd beslist, maar ook door bestuur, bevoorrading, scheepvaart en plaatselijke kennis. De gevolgen waren politiek en moreel. Holland behield een belangrijk centrum, de opstandige bestuurders kregen meer vertrouwen en de Spaanse militaire druk werd tijdelijk doorbroken. De herinnering aan Leiden hielp later mee aan een gezamenlijke identiteit in de noordelijke gewesten, maar die identiteit was in 1574 nog in ontwikkeling. Het historisch belang van de aflevering ligt daarom in de overgang van wanhoop naar volharding, niet in een al afgeronde onafhankelijkheid.