Spanje sloeg terug

De aanleiding voor de Raad van Beroerten was de combinatie van de Beeldenstorm, het politieke verzet en de gewapende invallen van 1568. Alva en Filips II wilden niet alleen de rust herstellen, maar ook aantonen dat deelname aan opstand en ketterij zware gevolgen had. De Raad moest onderzoeken wie volgens het bestuur verantwoordelijk was voor de onrust en welke straffen daarbij hoorden. De raad zetelde in Brussel en behandelde zaken tegen uiteenlopende groepen: beeldenstormers, protestantse leiders, edelen, stedelijke bestuurders en mensen die van hulp aan opstandelingen werden verdacht. De procedures waren verbonden met de koninklijke macht en stonden in de beleving van tijdgenoten bekend om hun harde optreden. Bezittingen konden worden verbeurdverklaard en doodstraffen werden uitgesproken. Niet iedere beschuldiging leidde tot hetzelfde vonnis, maar de dreiging was breed. Het gevolg was een klimaat van angst en vlucht. Veel tegenstanders verlieten de Nederlanden, terwijl anderen hun geloof of politieke overtuiging verborgen hielden. Historisch gezien maakte de Raad van Beroerten de kloof tussen het hof van Filips II en een deel van de bevolking groter. De repressie bracht tijdelijk orde, maar ondermijnde tegelijk de bereidheid om het koninklijke gezag nog als rechtvaardig te aanvaarden.