Spanje was niet verslagen...

De vorming van de Republiek betekende niet dat de Spaanse monarchie haar aanspraken op de Nederlanden had laten varen. Filips II bleef de noordelijke opstand zien als een opstand tegen zijn dynastieke en bestuurlijke gezag. Spaanse en koningsgezinde garnizoenen hielden belangrijke steden en vestingen in handen, terwijl het Leger van Vlaanderen vanuit de zuidelijke Nederlanden militaire druk kon blijven uitoefenen. De oorlog werd daardoor niet beslist door het ontstaan van een nieuw bestuur in het noorden. De opstandige gewesten moesten hun eigen legers financieren, soldaten betalen, versterkingen onderhouden en bevoorradingsroutes beschermen. Een losse verzameling steden en gewesten kon alleen weerstand bieden als zij haar militaire organisatie beter op elkaar afstemde. Dat betekende niet alleen grotere legers, maar ook discipline, geschut, logistiek, fortificatie en een planning die rekening hield met rivieren, wegen en seizoenen. De Staten werden daarmee niet alleen politieke instellingen, maar ook de financiers en opdrachtgevers van een langdurige oorlog. In deze omstandigheden kwam Maurits steeds nadrukkelijker naar voren. Hij was nog jong en had nog niet de reputatie van de latere grote veldheer, maar hij kon de militaire leiding verbinden met de besluitvorming van de Staten. De kern van de aflevering is daarom dat de oorlog niet voorbij was: de Republiek moest leren functioneren als een staat die tegelijkertijd bestuurde, betaalde en vocht.